a
b
c
d
Հայ Մշակույթի, Գիտության Եւ Կրթության Զարգացման Հիմնադրամ
18/08/2015

«Ժողովրդիս, հայրենիքս ու պատմությունս սիրում եմ այնքան, որքան մորս եմ սիրում». Լևոն էքմեքչյան

images-23

32-ամյա լռությունից հետո հրապարակում ենք Լևոն Էքմեքչիյանի հետ նույն ժամանակաշրջանում նույն բանտում` իրար մոտ գտնվող բանտախցում, մնացած Շանլըբեյ Ալաբայ անվամբ մի հեղափոխականի պատմածները` Լևոն Էքմեքչյանի հետ ունեցած իր ապրումների մասին…

Շանլըբեյ Ալաբայ
Լռության մեջ, որը մեր երկրի փողոցները վերածել է Եմենի թյուրքույի (ժողովրդական ողբերգ` ձոնված Եմենում զոհված թուրք զինվորներին-Ակունքի խմբ.), երբ եղնիկն անգամ չի իջնում ջրի մոտ… եթե անգամ շատ-շատ հեռվում մեկ-երկու հովվի լույս էր երևում, ժողովրդի ծաղիկները տրորվում էին ցեղապաշտության ոտքերի տակ: Իրենց հզոր համարող խամաճիկ 5 գեներալ երկրի ղեկավարումը վերցրել էին իրենց ձեռքը: Բռնությունները սահման չունեին, զնդանները լի էին «մեկ այլ աշխարհի գոյությանը հավատող մարդկանցով»:

Ձայն էինք տալիս, չէր արձագանքում, սակայն քարից էին պատերը:

Ահա հենց այս պայմաններում էլ ռազմական խունտայի դեմ, որը կարծում էր, թե ամեն ինչ իր հսկողության տակ է, երկու հայ իգիթ մեզ ձայնակցում են՝ ասելով՝ «Ցեղապաշտության ոտքերի տակ տրորված այս հողերը նաև մեր հայրենիքն է, մեր հայրերի հայրենիքն է, պետք է այս վատ շրջանը խախտենք»:

Անկարայի Էսենբողա օդակայանի ռազմական գործողության ազդեցությունն ու արդյունքերն այնքան մեծ էին, որ թեև 50-րդ խցում ձեռքերս շղթայակապ էին, սակայն օրերով թերթ չէին տալիս՝ մտավախությամբ, թե կատարվածի մասին կիմնանաք:
Գործողության մասին իմացել էինք մեր հնարավորության շրջանակներում՝ բանտի զինվորներից: Նրանք ասում էին, թե ռազմական գործողություն իրականացրածներից Լևոն Էքմեքչյանը, ով ծանր վիրավոր վիճակում գերի էր ընկել ֆաշիզմի ձեռքը, եթե չմահանա, ապա մեզ մոտ են բերելու: Այդպես էլ եղավ… Մի օր մի վաշտ զինվորների ու սպաների կողմից հրմշտելով բերած և 34-րդ խուց գցվածը նա էր:
Մահապատժի դատապարտվածներին էին միայն գցում այս խուց, որի վերին մասը բաց էր, լույսը դրսից էին միացնում-անջատում, մի տեղանոց լաթե անկողին ուներ: Հասկացանք, որ Լևոնի համար մահվան որոշումը սկզբից է կայացվել:

Բանտ բերված այդ օրվանից մինչև մահապատժի տրիբունա բարձրանալու օրը, երբ մեզ տանում էին հիվանդանոց, դատարան, անվտանգության բաժանմունք կամ մաքուր օդ շնչելու, ամեն օր նրա խցի մոտով էինք անցնում:
Այսօր՝ այդ օրերից 32 տարի անց, հետ նայելիս շատ ավելի լավ եմ հասկանում, թե որքան դժվար է եղել իր հայկական ինքնությամբ մի խցում մենակ լինելը: Մի վայրում, որտեղ, ըստ էության, հայ լինելը համարվում էր հայհոյանքի նման մի բան, հոգեբանական և տարատեսակ ֆիզիկական կտտանքների ենթարկվելիս Լևոնի մասին մտածել շատ դժվար և միևնույն ժամանակ խիզախություն պահանջող մի բան էր:

Թեև պետության սահմանած ոչ մի կանոն չեմ ընդունում, սական կասկած չունեմ, որ որ այն, ինչ մենք ենք մեր մաշկի վրա զգացել, կրկնակին էլ Լևոնն է զգացել: Հարբած սպայից բռնած մինչև անտրամադիր պահակ իրենց ազգայնական զգացմունքներին հագուրդ տալու համար Լևոնին էին թիրախ ընտրում, դուռը ծեծում, ատելության զգացմունքները նրա երեսին շպրտում, վրեժը Լևոնից էին հանում: Ամեն անգամ երկու զինվոր թեևերն ընկած բերում էին իր խուց: Իրենց «ընդդիմադիր հեղափոխական եմ» համարող ձախակողմյան բազմաթիվ կազմակերպությունների անդամները, անտեսելով Լևոնի՝ իր ազգային դատի և արժեքների համար (որոնց հավատում էր) ցուցաբերած խիզախ պահվածքը, ցույց էին տալիս, որ հայ ժողովրդի դեմ կիրառված, այժմ էլ շարունակվող ատելության մեղսակիցներն ու իթթիհադականների հետնորդ թոռներն են: Անգամ այսօր նրան հեղափոխական չհամարող մտայնության ներկայացուցիչները Մամաքում հեշտությամբ հանձնվել են թշնամուն և այս մեղքերը շալակել, ըստ էության, մինչև հիմա էլ շալակած տանում են:

Այսօր էլ իրենց պապերի պես իթթիհադականների ավանդույթներից սերող այս ձախակողմյանները, չտեսնելու տալով նաև իրենց կողքի քրդերին, ժառանգորդներն են այն մտածելակերպի, որն անտեսում է 1915 թ. Հայոց ցեղասպանությունը:

Իսկ նրանց այս պահվածքի պատճառն այն էր, որ «Լևոնի ձեռքով գրված» 10 էջանոց խրատն ու մեղայագիրը տվել էին բանտի բանտարկյալներին: Ամենատարօրինակն էլ այն էր, որ «այս տեքստը, որ հայտնի չէր, թե ում կողմից էր գրվել», օրվա մեջ 2 ժամ, որպես «մի ահաբեկչի մեղայագիր», հարկադիր դասի պես մեզ կարդալ էին տալիս:
Ես ընկեր Լևոնի խցից 14 խուց այն կողմ էի. թեև անհնարին լինելու աստիճան դժվար էր, սակայն 6 ամսվա ընթացքում նրա հետ բազմից հանդիպել եմ, փորձել հետը զրուցել՝ որպես երբևէ ընկերներ եղած մեր պապերի երկու ժառանգներ: Այս փորձերիս պատճառով բազմիցս խիստ զրպարտությունների, անխիղճ ծեծի եմ ենթարկվել, սակայն մի քանի անգամ ծանր պատիժ կրելուց հետո հասկացա, որ կարևոր պատմության վկա եմ դառնում: Սա էլ իմ և Լևոնի կրած տառապանքների, սակայն ընդհանրապես չզղջալու պատկերն էր:

Ավելին՝ Akunq.net կայքում

Գալիք Իրադարձություններ

Չկան սպասվող իրադարձություններ այս պահին.

Անհրաժեշտ է: $1,060
107%
Հավաքված է: $1,132 | Մնացած օրեր: 0